به دنبال شکایت از سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و درخواست ابطال بخشنامه شماره ۹۹/۱۰۲۹۱ تاریخ ۹۹/۰۱/۳۰ مبنی بر عدم رفع ممنوع الخروجی به صرف حکم اعسار مدیون و کافی ندانستن حکم اعسار از سوی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، هیات عمومی دیوان عدالت اداری وارد بحث و بررسی شد.

هیات عمومی دیوان عدالت اداری، حکم اعسار را برای رفع ممنوع الخروجی کافی دانست و با این استدلال که مطابق ماده ۲۳ قانون نحوه اجرای محکومیت مالی مصوب ۱۳۹۴/۳/۲۳ مرجع اجرا کننده رأی باید به تقاضای محکوم له قرار ممنوع الخروج بودن محکوم علیه را صادر کند، این قرار تا زمان اجرای رأی یا ثبوت اعسار محکوم علیه یا جلب رضایت محکوم له یا سپردن تامین مناسب یا تحقق کفالت مطابق قانون مدنی به قوت خود باقی است.

همچنین بر مبنای ماده ۱۷ این قانون، دادگاه رسیدگی کننده به اعسار ضمن صدور حکم اعسار، شخصی را که با هدف فرار از پرداخت دین مرتکب تقصیر شده است تا موجب اعسار وی شود و با توجه به میزان بدهی، نوع تقصیر، تعدد و تکرار از جمله به ممنوعیت خروج از کشور محکوم می کند.

یکی از تغییرات اساسی که در سال ۱۴۰۰ در چک‌ها ایجاد شده است، شکل ظاهری چک‌هاست. چک‌های جدید که این روز‌ها از آن‌ها به عنوان چک صیادی در جامعه نام برده می‌شود، یک تغییر اساسی نسبت به چک‌های قدیم داشته است که مربوط به رنگ چک است.
اسناد تجاری برخلاف نام سنگین آن فقط مربوط به مبادلات تجار و بازرگانان نیست. بسیاری از مردم در روابط روزمره خود از اسناد تجاری به خصوص چک و سفته استفاده می‌کنند و دانستن قوانین مربوط به آن بسیار ضروری است.

منظور از اسناد تجاری در جامعه ما، اسنادی هستند که برای پرداخت وجه در معاملات از آن‌ها استفاده می‌شود. به طور مثال اگر معامله کلانی در خصوص خرید آهن‌آلات، مصالح ساختمانی، فرش، خودرو، طلا، کالا به مبلغ کلان یا هر چیز دیگری باشد، برای پرداخت آن از اسناد تجاری استفاده می‌شود.

شیوه‎های مختلفی در قانون برای وصول چک پیش‌‎بینی شده که هر یک از این روش‌ها دارای مزایا و معایبی است؛ بنابراین، انتخاب راه نادرست می‌تواند وصول وجه چک را به تاخیر بیندازد، یا شما را از برخی حقوق قانونی محروم کند. در صورت عدم پرداخت چک و مواجهه با گواهی عدم پرداخت یا اصطلاحا برگشت چک، از چهار طریق می‌توان وجه چک را مطالبه کرد.

انتخاب روش وصول وجه چک، باید با توجه به ویژگی چک انتخاب شود. ترجیح دارنده هم در انتخاب هر یک از این روش‌ها مهم است. اما باید سعی شود بهترین گزینه برای رسیدن به نتیجه مطلوب، به کار گرفته شود.

راه‌های وصول وجه چک

شیوه‎های وصول چک شامل طرح شکایت کیفری؛ از طریق تقدیم دادخواست مطالبه وجه چک و نیز تقاضای صدور اجراییه در دادگاه و اقدام از طریق اجرای ثبت است.

از جمله راهکار‌های مطالبه وجه چک، می‎توان به مراجعه به دادسرا و طرح شکایت کیفری چک بلامحل، مراجعه به دادگاه حقوقی و مطالبه وجه چک با ارائه دادخواست حقوقی و نیز مراجعه به دایره اجرای ثبت و درخواست صدور اجراییه یا در اصطلاح حقوقی به اجرا گذاشتن چک اشاره کرد.

برای مطالبه وجه چک راهکار‌های گوناگونی وجود دارد که از جمله آن‌ها می‎توان به مراجعه به دادسرا و طرح شکایت کیفری چک بلامحل، مراجعه به دادگاه حقوقی و مطالبه وجه چک با ارائه دادخواست حقوقی و نیز مراجعه به دایره اجرای ثبت و درخواست صدور اجراییه یا در اصطلاح حقوقی به اجرا گذاشتن چک اشاره کرد.

در نهایت نتایجی که از این سه روش حاصل می‎شود، شامل مواردی از قبیل ممنوع‎الخروج کردن صادرکننده، دریافت حکم جلب، مطالبه خسارت دیرکرد از تاریخ سررسید، حکم محکومیت، تعیین مجازات، ممنوعیت از داشتن دسته چک و … است.

بررسی راهکار‌های مطالبه

یکی از مهم‌ترین و رایج‌ترین مباحثی که در دعوا‌ها و درگیری‌های حقوقی وجود دارد، بحث توقیف اموال است. خانه یا ملک می‌تواند به علت عدم پرداخت مهریه یا عدم پرداخت وام بانکی، توقیف شود.

ساده‌ترین تعریف توقیف اموال آن است که شخصی به دیگری بدهکار است و در نتیجه طلبکار اموال وی را توقیف می‌‫کند. توقیف اموال معمولا زمانی موضوعیت پیدا می‫‌کند که اولا شخصی بدهکار باشد، ثانیا شخص بدهکار اموالی داشته باشد و ثالثا شخص طلبکار بتواند این اموال را شناسایی کند؛ چه راسا چه از طریق دادگستری.

مهم نیست که این دین ناشی از سند رسمی باشد یا سند عادی، نوع سند صرفاً در مکانیزم مطالبه و توقیف مؤثر است. بدهی می‫‌تواند مثلا به واسطه‌ی قرض گرفتن پول یا بابت پرداخت مهریه و یا عدم پرداخت به موقع دیون و یا انجام اعمالی که طلبکار را در مورد رسیدن به طلب خویش دچار شک و تردید و نگرانی کند، ایجاد می‌شود. 

توقیف اموال زمانی مطرح می‌شود که شخص بابت سهولت اجرای حکم از مال توقیفی یا به دلیل جلوگیری از نقل و انتقال یا مخفی نمودن اموال بدهکار به موجب دستور یا حکم دادگاه، اقدام به توقیف اموال متعلق به شخص بدهکار می‌کند. در نتیجه توقیف، شخص بدهکار از هرگونه نقل و انتقال باز داشته و محروم می‌شود.

اجرای حکم دادگاه در خصوص توقیف اموال به روش‌های مختلفی می‌تواند صورت بگیرد.

روش اول، توقیف اموال غیرمنقول (زمین، ملک و ...) است و شامل هرگونه مالی که عرفا نمی‌توان آن را جابجا یا منتقل کرد، می‌شود.

در این‌صورت، شخص، ممنوع از انتقال آن مال می‌شود و هر گونه اقدام حقوقی اعم از انتقال مالکیت یا منافع مال، باطل خواهد بود.

روش دوم توقیف اموال منقول مانند خودرو، موتورسیکلت، لوازم منزل و … است که عرفا امکان جابه‌جایی آن‌ها وجود دارد.