برابری دیه زن و مرد در قانون بیمه اجباری
متن رأی وحدت رویه شماره ۷۷۷- ۱۳۹۸/۲/۳۱ هیأت عمومی دیوان عالی در رابطه با دیه :
با عنایت به مفاد ماده ۲۸۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در نحوة تقسیم‌بندی جنایات علیه نفس یا عضو یا منفعت و عمومیت مقررات تبصره ذیل ماده ۵۵۱ این قانون، نظر به اینکه مکلف شدن صندوق تأمین خسارتهای بدنی به پرداخت معادل تفاوت دیه اناث تا سقف دیه ذکور امتنانی است. لذا در کلیه جنایات علیه زنان، اعم از نفس یا اعضا، مابه‌التفاوت دیه مربوط به آنان، باید از محل صندوق مذکور پرداخت شود و بر این اساس آراء دادگاه‌های تجدیدنظر استان‌های لرستان و گلستان در حدی که با این نظر انطباق دارد به اکثریت آرا صحیح و قانونی تشخیص می‌گردد. این رأی به استناد قسمت اخیر ماده ۴۷۱ قانون آئین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور و دادگاه‌ها و سایر مراجع اعم از قضائی و غیر آن لازم‌الاتباع است.

آیا پرداخت مابه التفاوت دیه زن از صندوق تامین خسارتهای بدنی امری جدید است؟
مطابق قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 پرداخت مابه التفاوت دیه زن تا سقف دیه مرد باید پرداخت شود و امری قانونی و اجرایی و عملی بود و تصویب رای وحدت رویه شماره 777 دیوان عالی تغییری در ماهیت قوانین و کلیت ماجرا ندارد فقط در جهت ایجاد رویه برای محاکم بوده است. و برابری دیه زن و مرد در موارد خاص توسط صندوق تامین خسارتهای بدنی جبران می گردد.

هدف از تصویب رای وحدت رویه 777 هیئت عمومی دیوان عالی:
مسلما هدف از تصویب رای وحدت رویه شماره 777 هیئت عمومی دیوان عالی ایجاد وحدت رویه در محاکم می باشد. انتشار رای وحدت رویه‌ای از سوی هیات عمومی دیوان عالی کشور درباره دیه زن و مرد در نتیجه صدور آراء متضاد در محاکم بود. مبنای قانونی آن هم تبصره ماده 550 قانون مجازات میباشد. که در سال 1392 به تصویب رسیده است. که امری تازه و جدید نمی باشد. و فقط برای رفع ابهام از این موضوع جهت ایجاد وحدت رویه بوده است.

دیه زن در قانون مجازات و برابری دیه زن و مرد در قانون بیمه اجباری :
مطابق قوانین باید بین دیه ناشی از قتل و جنایت با دیه ناشی از تصادفات و آنچه که شامل قانون بیمه (شخص ثالث 95) است؛ با قانون مجازات تفاوت قائل بشیم. همانطور که قبلا بیان شد در دیه زن که در قانون مجازات اشاره گردیده نصف دیه است. اما تحت شرایط خاصی مابه التفاوت را می توان از صندوق تامین خسارتهای بدنی مطالبه و دریافت نماید. مطابق قانون بيمه اجباري خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشي از وسايل نقليه مصوب 1395 دیه زن و مرد برابر میباشد.

مطابق ماده 10 این قانون در صورت وقوع حادثه بيمه گر مكلف است، در ايفاء تعهدات مندرج در اين قانون خسارت وارده به زيانديدگان را بدون لحاظ جنسيت و دين تا سقف تعهدات بيمه نامه پرداخت كند. برابری دیه زن و مرد در قانون بیمه اجباری، به طور صریح و بدون ابهام آمده است. پس در پرداخت خسارات هیچ تفاوتی بین زن و مرد نمی باشد.

قوه قضائیه مبلغ دیه سال ۱۴۰۱ را معادل ۶۰۰ میلیون تومان اعلام کرد. البته دقیق‌تر باید گفت که این مبلغ دیه ماه غیر حرام ۱۴۰۱ است. مبلغ دیه کامل انسان در سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۴۰۰ با افزایش ۲۵ درصدی همراه بوده است. با توجه به حکم تشدید و تغلیظ دیه در ماه‌های حرام، مبلغ دیه در ماه‌های حرام ۱۴۰۱ برابر با ۸۰۰ میلیون خواهد بود. مبلغ دیه در تعیین حق بیمه پایه بعضی بیمه‌ها نظیر بیمه شخص ثالث مدنظر قرار می‌گیرد.

ماه های حرام کدامند؟
ماه‌های حرام شامل محرم، رجب، ذی القعده و ذی الحجه می‌باشد. این چهار ماه دیه زن و مرد تغلیظ می گردد یعنی یک سوم به میزان دیه افزوده می شود.

شکایت از صندوق تامین خسارتهای بدنی :
ممکن است فرد در تصادفات رانندگی آسیب بدنی دیده و به دلایلی از جمله فقدان یا انقضای بیمه نامه، بطلان قرارداد بیمه، شناخته نشدن وسیله نقلیه مسبب حادثه،(متواری شدن)، کسری پوشش بیمه نامه ناشی از افزایش مبلغ ریالی دیه یا تعلیق یا لغو پروانه فعالیت شرکت بیمه یا صدور حکم توقف یا ورشکستگی بیمه گر، تصور کند که خسارت وارده قابل پرداخت نیست اما در ادامه بررسی خواهیم کرد که تمام خسارات ناشی از موارد ذکر شده از طریق مطالبه و شکایت از صندوق تامین خسارتهای بدنی قابل جبران می باشد.

شکایت از صندوق تامین خسارتهای بدنی :

صندوق تامین خسارتهای بدنی چیست؟
قانونگذار برای جلوگیری از ضایع شدن حقوق افراد در موارد فقدان بیمه نامه، انقضای بیمه نامه، متواری شدن راننده مقصر و…. اقدام به تاسیس صندوق مستقلی با عنوان صندوق تامین خسارتهای بدنی نمود، که نهاد عمومی غیردولتی است. از طریق شکایت از صندوق تامین خسارتهای بدنی افراد زیاندیده خسارتهای بدنی را که خارج از تعهدات بیمه گر باشد و آنچه که در چهارچوب تعهدات صندوق تامین خسارتهای بدنی باشد را میتوانند مطالبه کنند.

مواردی که میتوان از طریق شکایت از صندوق تامین خسارتهای بدنی مطالبه خسارت نمود :

فرد مقصر بیمه نامه نداشته باشد.
بیمه نامه مقصر منقضی شده باشد.
قرارداد بیمه فرد مقصر با بیمه گر باطل شده باشد.
مقصر حادثه متواری و فرار نماید.
خسارت وارده بیشتر از سقف تعهدات بیمه نامه فرد مقصر باشد.
بیمه گر یا فرد مقصر تعلیق،لغو پروانه،توقیف یا ورشکسته شده باشند.
خسارت وارده به فرد الزاما باید خسارت بدنی و جرحی باشد.

روشهای شکایت از صندوق تامین خسارتهای بدنی و مطالبه دیه :

- اقامه دعوا علیه صندوق تامین خسارتهای بدنی
هر زیاندیده در صورت داشتن شرایط بالا میتواند علیه صندوق تامین خسارتهای بدنی اقامه دعوای کیفری نماید. درصورت رای به محکومیت پرداخت خسارت بدنی صندوق تامین خسارت های بدنی ملزم به پرداخت می باشد.

- مراجعه مستقیم به صندوق تامین خسارتهای بدنی
پرداخت خسارت بدنی و دیه از جانب صندوق تامین خسارتهای بدنی منوط به رأی دادگاه نیست. با مراجعه مستقیم به صندوق تامین خسارتهای بدنی میتوان دیه را مطالبه نمود. صندوق مکلف است به محض ارائه ی مدارک مورد نیاز، ازجمله گزارش کارشناس راهنمایی و رانندگی یا پلیس راه و درصورت لزوم گزارش مقامات انتظامی و پزشکی قانونی، اقدام به پرداخت خسارت کند.

به‌ موجب ماده‌ی ۳۰ قانون بیمه‌ی اجباری، اشخاص زیان‌دیده حق‌دارند که برای دریافت خسارت به‌طور مستقیم، با ارائه‌ی مدارک لازم به صندوق تأمین خسارت های بدنی مراجعه کنند.

مدارک مورد نیاز برای شکایت از صندوق تامین خسارتهای بدنی و مطالبه دیه:
گزارش/گزارش های كلانتری یا پاسگاه انتظامی حوزه حادثه در مورد علت و چگونگی حادثه.
كروكی افسر كاردان فنی در مورد علت تامه تصادف.
نظریه كارشناس/كارشناسان رسمی دادگستری در مورد علت تامه تصادف (در صورت وجود).
نظریه/ نظریه های پزشك قانونی در مورد معاینه مصدوم یا علت فوت.
جواز دفن(درصورت فوت) یا رونوشت خلاصه فوت (صادره از اداره ثبت احوال).
مدارک شناسایی مصدوم یا متوفی(اگر مصدوم یا متوفی زیر 18 سال مدارک ولی یا قیم).
مدارک شناسایی مقصر.
گواهی انحصار وراثت مرحوم (با اعتبار نامحدود) به انضمام تصویر اوراق هویتی ورثه قانونی.
سند یا كارت و یا اعلام مشخصات فنی (شماره شاسی، موتور و پلاک)وسیله نقلیه مسبب حادثه از سوی مراجع ذیصلاح (صرفاً درخصوص پرونده های فاقد بیمه نامه).
فرم 115 ( در صورت انتقال با مرکز فوریتهای پزشکی).
مدارک بیمارستانی ( در صورت پذیرش در مراكز درمانی ).
اگر زیاندیده در زمان حادثه، راننده وسیله نقلیه بوده باشد، فتوكپی برابر اصل گواهینامه رانندگی زیاندیده لازم است. (برای حوادث قبل از تاریخ ۲۰/۶/۱۳۸۷).
در مواردی که صندوق پرداخت را منوط به رای دادگاه کرده باشد، فرد موظف است پس از شکایت از صندوق تامین خسارتهای بدنی، باید حکم دادگاه مبنی بر پرداخت از صندوق تامین خسارت های بدنی هم ارائه گردد.

مهلت پرداخت خسارت بدنی و دیه بعد از شکایت از صندوق تامین خسارتهای بدنی :
به‌ موجب ماده‌ی ۳۱ قانون بیمه اجباری خسارت وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه 1395، صندوق تأمین خسارت بدنی مکلف است تا حداکثر ۱۵ روز پس از دریافت مدارک موردنیاز، خسارت متعلقه را بپردازند و مطابق ماده۳۲ همین قانون در حوادث منجر به خسارت بدني، زيان ديده، اولياي دم يا وراث قانوني موظفند بعد از شکایت از صندوق تامین خسارتهای بدنی و پس از قطعي شدن مبلغ خسارت براي تكميل مدارك به منظور دريافت خسارت، به بيمه گر مراجعه كنند. بيمه گر مكلف است حداكثر ظرف مدت بيست روز از تاريخ قطعي شدن مبلغ خسارت، مبلغ خسارت را به زيان ديده پرداخت و در صورت عدم مراجعه وي در مهلت مذكور نزد صندوق توديع و قبض واريز را به مرجع قضائي مربوط تحويل دهد.