در مواردی که زن و شوهر درخواستکنندهی سرپرستی باشند، درخواست باید بطور مشترک توسط آنها تنظیم و ارائه شود.
شرایط لازم برای اعطای سرپرستی :
۱. تقید به انجام واجبات و ترک محرمات؛ (بدین معنا که باید مقید به انجام دادن واجبات دینی نظیر نماز و روزه و ترک هر آنچه که در شرع مقدس اسلام حرام است باشند).
۲. عدم محکومیت جزائی مؤثر با رعایت موارد مقرر در قانون مجازات اسلامی. شایان ذکر است که محکومیت مؤثر کیفری محکومیتی است که محکوم را به تبعِ اجرای حکم بر اساس مادهی ۲۵ قانون مجازات اسلامی از حقوق اجتماعی محروم کند.
۳. دارا بودن تمکن مالی کافی با تایید سازمان بهزیستی
۴. عدم حجر؛ طبق قانون مدنی ۳ دسته از اشخاص محجور محسوب میشوند: صغار، مجانین و اشخاص غیر رشید.
۵. سلامت جسمی و روانی لازم و توانایی عملی برای نگهداری و تربیت کودکان و نوجوانان تحت سرپرستی.
۶. نداشتن اعتیاد به مواد مخدر، مواد روان گردان و الکل.
۷. عدم ابتلا به بیماریهای واگیردار یا صعبالعلاج؛ (بیماری صعبالعلاج یعنی بیماریای که بهسختی درمان میشود) پزشکی قانونی.
۸. اعتقاد به یکی از ادیان مُصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران؛ (۴ دین اسلام، کلیمی، زرتشتی و مسیحی ادیان مصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران هستند).
۹. مطابق مادهی ۱۴ قانون حمایت از کودکان بی سرپرست و بدسرپرست دادگاه در صورتی حکم سرپرستی صادرمیکند که درخواستکنندهی سرپرستی بخشی از اموال یا حقوق خود را به کودک یا نوجوان تحت سرپرستی واگذار نماید. تشخیص نوع و میزان مال یا حقوق مزبور با دادگاه است.
در مواردی که دادگاه تشخیص دهد اخذ تضمین عینی از درخواستکننده ممکن یا به مصلحت نیست و سرپرستی کودک یا نوجوان نیز ضرورت داشته باشد، دستور اخذ تعهد کتبی به تملیک بخشی از حقوق یا درآمدِ سرپرست در آینده را صادر و پس از قبول درخواستکننده و انجام دستور، حکم سرپرستی را صادر میکند.
_ در صورتی که دادگاه تشخیص دهد اعطای سرپرستی بدون اجرای مفاد این ماده به مصلحت کودک یا نوجوان است ، به صدور حکم سرپرستی اقدام میکند.
همچنین درخواستکنندهی منحصر یا درخواستکنندگان سرپرستی باید متعهد شوند که تمام هزینههای مربوط به نگهداری و تربیت و تحصیل افراد تحت سرپرستی را تامین کنند.
این حکم حتی پس از فوت سرپرستِ منحصر یا سرپرستان نیز تا تعیین سرپرست جدید، برای کودک یا نوجوان جاری است. به این منظور سرپرست منحصر یا سرپرستان موظفاند با نظر سازمان، خود را نزد یکی از شرکتهای بیمه به نفع کودک یا نوجوان تحت سرپرستی بیمهی عمر کنند و در صورتی که دادگاه تشخیص دهد اعطای سرپرستی بدون اجرای مفاد این ماده به مصلحت کودک یا نوجوان است به صدور
حکم سرپرستی اقدام میکند.
چه کودکانی شرایط سپرده شدن به سرپرست را دارند؟
۱. امکان شناختن هیچیک از پدر، مادر و جد پدری آنها وجود نداشته باشد.
۲
. افرادی که سرپرستی آنها بهموجب حکم مراجع صلاحیتدار به سازمان سپرده شده است و تا زمان دو سال از تاریخ سپردن آنها به سازمان، پدر یا مادر و یا جد پدری و وصی منصوب از سوی ولی قهری برای سرپرستی آنان مراجعه ننموده باشند.
۳: هیچیک از پدر، مادر و جد پدری آنان و وصی منصوب از سوی ولی قهری، صلاحیت سرپرستی را نداشته باشند و به تشخیص دادگاه صالح این امر حتی با ضم امین یا ناظر نیز حاصل نشود. (در برخی موارد که ولی یا قیم توانایی انجام دادن و پیگیری امور شخص تحت سرپرستیشان را ندارد، حاکم فردی امین را برای مساعدت یا نظارت بر کارهای آنها تعیین میکند. این اقدام حاکم را در اصطلاح «ضم امین» میگویند.)
آثار صدور حکم سرپرستی :
۱. پس از صدور حکم قطعی سرپرستی، مفاد حکم از سوی دادگاه به ادارهی ثبت احوال و سازمان بهزیستی مربوط ابلاغ میشود. ادارهی ثبت احوال مکلف است نام خانوادگی کودک یا نوجوان تحت سرپرستی و همچنین مفاد حکم سرپرستی را در اسناد سجلی و شناسنامهی سرپرست یا زوجین سرپرست وارد کند.همچنین ادارهی ثبت احوال مکلف است شناسنامهی جدیدی برای کودک یا نوجوان تحت سرپرستی با درج نام و نام خانوادگی سرپرست یا زوجین سرپرست صادر و در قسمت توضیحات، مفاد حکم سرپرستی و نام و نام خانوادگی والدین واقعی وی را در صورت مشخص بودن قید نماید.
۲. کودک یا نوجوان تحت سرپرستی میتواند بعد از رسیدن به سن هجده سالگی، صدور شناسنامهی جدیدی را برای خود با درج نام والدین واقعی در صورت معلوم بودن، یا نام خانوادگی مورد نظر وی در صورت معلوم نبودن نام والدین واقعی، از ادارهی ثبت احوال درخواست نماید.
۳. صدور گذرنامه و خروج کودک یا نوجوان تحت سرپرستی از کشور، منوط به موافقت سرپرست منحصر یا سرپرستان و دادستان است. دادستان پس از جلب نظر کارشناسی سازمان بهزیستی با رعایت مصلحت تصمیمگیری خواهد کرد.
نفقه فرزند خوانده :
نفقه یا همان خرج زندگی طفل بر عهده سرپرستان وی است، به گونهای که در روابط بین والدین و فرزندان وجود دارد، بدین معنا که در وهله اول بر عهده مرد و در صورت عدم توانایی مرد بر عهده زن است.
اداره اموال و نمایندگی قانونی از دیگر حقوق و تکالیف ناشی از سرپرستی است که بر این اساس اداره اموال و نمایندگی قانونی طفل به عهده سرپرست خواهد بود، بنابراین دادگاه در راه مصلحت طفل میتواند اداره اموال و نمایندگی قانونی طفل را به شخص دیگری واگذار کند.
موارد ابطال و فسخ حکم سرپرستی کودکان بی سرپرست :
۱. هرگاه سرپرست فاقد یکی از شرایط مذکور در فرزند خواندگی شود.
۲. توافق کودک تحت سرپرست با والدین جدید بعد از رسیدن به سن رشد و قانونی.
۳.تقاضای سرپرست در مواردی که سوء رفتار کودک تحت سرپرست قابل تحمل نباشد.
۴. مشخص شدن والدین حقیقی و یا امکان ضم امین برای کودکان بد سرپرست
